اينهمه نعمتها سجده كرد ؟ يا موجوداتى كه خود مخلوق ناچيزى بيش نيستند و هرگز خلقتى نداشته و ندارند . سرانجام براى اينكه هيچكس تصور نكند نعمت خدا منحصر به اينها است مىگويد : « و اگر بخواهيد نعمتهاى خدا را شماره كنيد قادر بر احصاى آن نيستيد » ( * ( وَإِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّه لا تُحْصُوها ) * ) . سر تا پاى وجود شما غرق نعمتهاى او است ، در هر نفس كه فرو مىرود و بر مىآيد نه تنها دو نعمت كه هزاران نعمت موجود است و بر هر نعمتى شكرى واجب ، هر دقيقه اى كه از عمر ما مىگذرد حيات و سلامت ما مديون فعاليت مليونها موجود زنده در درون بدنمان و مليونها موجود جاندار و بىجان در بيرون بدنمان است كه بدون فعاليت آنها ادامه حيات حتى يك لحظه ممكن نيست . اصولا ما از وجود همه نعمتها ، آگاه نيستيم و هر قدر دامنه علم و دانش بشرى گسترده تر مىشود افقهاى تازه اى از اين نعمتها بر ما گشوده خواهد شد ، افقهايى كه كرانه‌هاى آنها هم چنان ناپيدا است ، آيا با اين حال قدرت احصاى نعمتهاى خدا را داريم ؟ ! اكنون اين سؤال پيش مىآيد كه پس ما چگونه مىتوانيم حق شكر او را ادا كنيم ؟ آيا با اين حال در زمره ناسپاسان نيستيم ؟ پاسخ اين سؤال را قرآن در آخرين جمله اين آيه بيان مىكند و مىگويد « خداوند غفور و رحيم است » ( * ( إِنَّ اللَّه لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ) * ) . آرى خدا مهربانتر و بزرگوارتر از آنست كه شما را به خاطر عدم توانايى بر شكر نعمتهايش مؤاخذه يا مجازات كند ، همين قدر كه بدانيد سر تا پاى شما غرق نعمت او است و از اداى حق شكرش عاجزيد و عذر تقصير به پيشگاهش بريد ، نهايت شكر او را انجام داده‌ايد .